Chỉ số định giá doanh nghiệp là thứ bạn sẽ phải đối mặt ngay khi một nhà đầu tư ngồi xuống bàn đàm phán và hỏi: “Công ty của anh đáng giá bao nhiêu?”. Trả lời bằng cảm tính, bạn có thể bán rẻ thành quả nhiều năm. Trả lời bằng số liệu có căn cứ, bạn nắm quyền chủ động ở mọi cuộc thương lượng.
Dù chuẩn bị gọi vốn, sáp nhập hay chỉ muốn biết giá trị thật của doanh nghiệp, bài viết này giúp bạn hiểu các chỉ số định giá nào đáng tin, đo điều gì và đọc thế nào cho đúng.
Trong các chỉ số định giá doanh nghiệp, EPS là con số nhà đầu tư thường xem đầu tiên. Nó cho biết mỗi cổ phiếu đang được chia bao nhiêu lợi nhuận, từ đó giúp đánh giá khả năng sinh lời và tiềm năng tăng trưởng của công ty.
Cách tính EPS trong chỉ số định giá doanh nghiệp
EPS = Thu nhập ròng trong kỳ / Tổng số cổ phiếu đang lưu hành trong kỳ
Kỳ tính có thể là quý hoặc năm, miễn là thu nhập ròng và số cổ phiếu lưu hành lấy trong cùng một kỳ.
Ví dụ: công ty có lợi nhuận 200 triệu đồng và 10 triệu cổ phiếu đang lưu hành. EPS = 200 triệu / 10 triệu = 20 đồng mỗi cổ phiếu.
EPS thuộc nhóm số liệu quan trọng nhất khi đánh giá doanh nghiệp, vì nó phục vụ hai mục đích:
Khi đặt EPS của các công ty cùng ngành cạnh nhau, nhà đầu tư và ban lãnh đạo thấy ngay công ty nào đang hoạt động hiệu quả hơn. Công ty có thu nhập ổn định và tăng trưởng đều qua từng năm thường vượt trội so với công ty có thu nhập biến động. Vì vậy, khi dùng EPS làm chỉ số định giá doanh nghiệp, hãy theo dõi qua nhiều năm thay vì chỉ một kỳ.
Xem thêm: Ứng dụng chỉ số EPS quyết định lãi lớn hay lỗ nặng khi xuống tiền
P/E cho biết nhà đầu tư đang trả bao nhiêu tiền để mua 1 đồng lợi nhuận của công ty. Đây là chỉ số định giá doanh nghiệp được dùng nhiều nhất vì dễ tính, dễ hiểu và nhìn vào là có câu trả lời nhanh.
Cách tính P/E
P/E = Giá thị trường của một cổ phiếu / Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS)
Ví dụ: cổ phiếu đang bán giá 50.000 đồng, EPS là 5.000 đồng, vậy P/E = 50.000 / 5.000 = 10. Nghĩa là nhà đầu tư đang bỏ ra 10 đồng để mua 1 đồng lợi nhuận hằng năm của công ty.
Vì vậy, P/E không tự cho bạn câu trả lời “mua” hay “bán”. Nó chỉ cho biết thị trường đang nghĩ gì về công ty.
Một con số P/E đứng riêng thì ít có ý nghĩa. Hãy đặt nó cạnh ba mốc sau:
P/E có hạn chế, nhưng ưu điểm là nhanh và đơn giản. Hãy dùng nó như bước lọc đầu tiên, rồi xem thêm tốc độ tăng trưởng lợi nhuận, ROE, dòng tiền và mức nợ trước khi kết luận doanh nghiệp được định giá hợp lý hay chưa.
Xem thêm: Sử dụng chỉ số P/E giúp doanh nghiệp biết đang trả giá “hời” hay đang mua hớ cho một cổ phiếu
Hãy hình dung công ty bạn bị bán đi, thanh toán hết nợ, bỏ qua các tài sản vô hình như thương hiệu hay phần mềm, số tiền còn lại chia cho từng cổ phiếu là bao nhiêu? Đó là giá trị sổ sách. P/B đặt giá thị trường cạnh con số này để cho bạn biết thị trường đang trả cao hơn, bằng hay thấp hơn phần tài sản thực của công ty.
P/B thấp (gần hoặc dưới 1): bạn đang mua tài sản với giá rẻ hơn giá trị ghi sổ, nên thường được xem là có lợi. Nhưng hãy hỏi thêm vì sao thị trường định giá thấp như vậy. Có thể công ty đang gặp vấn đề mà báo cáo chưa phản ánh hết, chẳng hạn tài sản khó bán hoặc kinh doanh đang đi xuống.
P/B cao: thị trường đang kỳ vọng công ty có triển vọng kinh doanh rất tốt, nên sẵn sàng trả cao hơn nhiều so với giá trị sổ sách. Điều này hợp lý nếu công ty thực sự tăng trưởng tốt, nhưng cũng là rủi ro nếu kỳ vọng không thành hiện thực.
P/B nên đi cùng P/E, ROE và dòng tiền. P/B cho biết giá so với tài sản, P/E cho biết giá so với lợi nhuận, còn ROE cho biết tài sản đó có đang tạo ra lãi hay không. Ba chỉ số này cùng nhau mới cho bạn bức tranh định giá đáng tin.
Lưu ý: số liệu trong ví dụ là giả định để minh họa. Bản gốc ghi P/B không hữu dụng với công ty có tài sản hữu hình lớn, nhưng ví dụ lại là công ty dịch vụ và phần mềm, vốn có tài sản hữu hình nhỏ. Mình đã chỉnh lại cho đúng logic, bạn nên kiểm tra trước khi đăng.
Xem thêm: Chỉ số P/B là gì? Cách đọc đúng để không trả giá “hớ” khi đầu tư cổ phiếu
Cổ đông bỏ vốn vào công ty và muốn biết số tiền đó đang “làm việc” tốt đến đâu. ROE trả lời đúng câu hỏi này. Đây là một trong những chỉ số định giá doanh nghiệp quan trọng nhất, vì nó đo khả năng biến vốn của cổ đông thành lợi nhuận.
ROE cao đồng nghĩa với việc ngành đó đang kiếm được nhiều tiền, và điều này thu hút các đối thủ mới tham gia. Cạnh tranh tăng lên gần như luôn gây bất lợi cho doanh nghiệp, kéo giá bán và biên lợi nhuận xuống, khiến ROE cao có thể dần trở về mức bình thường. Vì vậy, đừng chỉ nhìn ROE của một năm.
Hãy xem ROE qua 3 đến 5 năm để biết doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh đủ bền để giữ mức sinh lời cao hay không.
Xem thêm: Chỉ số ROE nói gì về “sức khỏe” đồng vốn của doanh nghiệp bạn?
Doanh nghiệp có nhà xưởng, máy móc, hàng tồn kho, tiền mặt. Tất cả đều là tài sản, và tất cả đều cần sinh lời. ROA cho biết mỗi đồng tài sản đang tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận ròng. Đây là chỉ số định giá doanh nghiệp giúp ban lãnh đạo, nhà phân tích và nhà đầu tư kiểm tra công ty có đang dùng tài sản hiệu quả hay không.
Ngoài ra, ROA còn dùng để so sánh các công ty trong cùng lĩnh vực hoặc ngành.
Cả hai chỉ số đều đo hiệu quả sử dụng nguồn lực, nhưng khác nhau ở cách xử lý nợ:
Vì vậy, khi một công ty có ROE cao nhưng ROA thấp, đó thường là dấu hiệu công ty đang dùng nhiều nợ để tạo ra mức sinh lời cho cổ đông. Đọc hai chỉ số cạnh nhau giúp bạn phân biệt sinh lời nhờ hoạt động kinh doanh với sinh lời nhờ đòn bẩy nợ.
Xem thêm: Theo dõi chỉ số ROA (tỷ suất lợi nhuận trên tài sản) nắm bắt năng lực sinh lời của doanh nghiệp
Hai công ty cùng doanh thu, cùng lợi nhuận, nhưng một bên chạy bằng vốn của chủ sở hữu, bên kia chạy chủ yếu bằng tiền vay. Rủi ro của hai bên hoàn toàn khác nhau. D/E (Debt to Equity) là chỉ số định giá doanh nghiệp giúp bạn nhìn ra sự khác biệt đó, bằng cách so sánh tổng nợ phải trả với vốn chủ sở hữu.
Mức D/E “tốt” phụ thuộc vào ngành và đặc thù từng doanh nghiệp. Tuy vậy, có thể dùng các mốc tham khảo sau:
Định giá doanh nghiệp phục vụ nhiều mục tiêu chiến lược, giúp chủ doanh nghiệp ra quyết định đúng ở từng giai đoạn phát triển. Mỗi mục đích đều dựa trên các chỉ số định giá doanh nghiệp như P/E, P/B, ROE hay D/E để xác định giá trị hợp lý, thay vì dựa vào cảm tính.
Dưới đây là bốn mục đích phổ biến nhất.
Nhà đầu tư cần biết giá trị thực của công ty trước khi rót vốn. Một báo cáo định giá chuyên nghiệp, dựa trên các chỉ số định giá doanh nghiệp rõ ràng, tạo niềm tin và giúp doanh nghiệp đàm phán từ vị thế mạnh hơn.
Hãy hình dung doanh nghiệp chuẩn bị bán một phần cổ phần để mở rộng sản xuất:
Định giá chính xác giúp tìm được điểm cân bằng, bảo đảm lợi ích cho cả hai bên.
Khi mua lại hoặc hợp nhất với một công ty khác, các chỉ số định giá doanh nghiệp giúp xác định mức giá hợp lý, tránh trả quá nhiều hoặc đánh giá thấp tiềm năng của đối tác. Định giá cũng cần thiết trong các trường hợp:
Ở tất cả các trường hợp này, mục đích chung là xác định giá trị hợp lý để đưa ra quyết sách đúng.
Định giá không chỉ dành cho các giao dịch bên ngoài. Khi xem xét các chỉ số tài chính và phi tài chính, doanh nghiệp có thể:
Để tính đúng các chỉ số định giá doanh nghiệp, bạn cần lợi nhuận, tài sản, vốn chủ sở hữu, nợ phải trả và dòng tiền của từng kỳ.
Những số liệu này thường nằm rải rác ở nhiều nguồn: Excel, CSV, phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng, phần mềm kho, ERP hoặc các hệ thống nội bộ. Tổng hợp thủ công vừa tốn thời gian vừa dễ sai sót, và nhà quản lý thường chỉ biết giá trị doanh nghiệp thay đổi khi kỳ báo cáo đã khép lại, hoặc khi nhà đầu tư đã đặt câu hỏi.
BCanvas giúp doanh nghiệp kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn, chuẩn hóa và kiểm tra dữ liệu, sau đó xây dựng dashboard và báo cáo quản trị đa chiều theo các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận, tài sản, vốn chủ, công nợ, khách hàng, sản phẩm và vận hành.
Nhờ đó, các chỉ số định giá doanh nghiệp không còn là bảng tính làm một lần khi gọi vốn hay M&A, mà được theo dõi liên tục theo từng tháng, quý và từng đơn vị kinh doanh.
Thay vì chỉ biết “ROE kỳ này là bao nhiêu?”, nhà quản lý có thể đi sâu hơn vào “ROE giảm do lợi nhuận giảm hay do vốn chủ tăng?”, “đơn vị nào đang làm mất giá trị doanh nghiệp?” và “cần điều chỉnh cơ cấu nợ, chi phí hay danh mục sản phẩm ở đâu trước?”.
Các module hỗ trợ theo dõi chỉ số định giá doanh nghiệp
Thiết kế riêng cho doanh nghiệp, triển khai không cần đội IT
Phần mềm được thiết kế và code riêng theo ngành nghề, mô hình kinh doanh và cấu trúc dữ liệu của từng doanh nghiệp, thay vì bắt doanh nghiệp thích nghi với khuôn mẫu đóng gói sẵn. Nhờ mô hình triển khai BOT, doanh nghiệp không cần đội ngũ IT riêng vẫn từng bước làm chủ hệ thống dữ liệu của mình.
Đăng ký trải nghiệm BCanvas ngay hôm nay dành riêng cho mô hình kinh doanh của bạn!
Nhận tư vấn toàn bộ tính năng phần mềm được thiết kế riêng cho doanh nghiệp bạn với sự tư vấn, đồng hành từ đội ngũ chuyên gia chuyên môn sâu.
TacaSoft,
